Odbudowa, inwestycje, innowacje: główne rezultaty V Foreign Investment Congress

28–29 maja 2026 roku w Kijowie odbył się V Foreign Investment Congress — platforma inwestycyjna, która zgromadziła kluczowych interesariuszy w celu przyciągnięcia międzynarodowego i prywatnego kapitału na rzecz odbudowy Ukrainy. W wydarzeniu wzięło udział 322 uczestników z 36 krajów.

Program Kongresu obejmował 19 dyskusji panelowych, prezentacje potencjału inwestycyjnego ukraińskich gmin, a także warsztaty zorganizowane przez Biuro Horizon Europe oraz praktyczne szkolenie dotyczące dostępu biznesu weteranów do zasobów finansowych.

W centrum debat znalazły się kwestie trwałej odbudowy Ukrainy, rozwoju infrastruktury, wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego oraz kształtowania sprzyjającego klimatu inwestycyjnego. Uczestnicy poświęcili szczególną uwagę perspektywom przetwórstwa rolno-spożywczego, budownictwa, sektora obronnego oraz technologii podwójnego zastosowania, w tym MilTech i DefenceTech. W kręgu dyskusji znalazły się również cyberbezpieczeństwo, rozwój przedsiębiorczości weteranów oraz wzmocnienie kapitału ludzkiego jako kluczowego czynnika gospodarczej odbudowy kraju.

Otwierając Kongres, współprzewodniczący Komitetu Organizacyjnego Yaroslav Romanchuk podkreślił, że głównym celem wydarzenia jest stworzenie efektywnej platformy dialogu między wszystkimi uczestnikami ekosystemu inwestycyjnego oraz przyciąganie inwestycji na rzecz odbudowy i rozwoju Ukrainy.

Dyrektorka wykonawcza UkraineInvest Maryna Khlystun zaznaczyła, że Ukraina stopniowo zmienia swój wizerunek na arenie międzynarodowej — z kraju kojarzonego przede wszystkim z ryzykiem wojennym staje się państwem nowych możliwości inwestycyjnych. Wskazała, że do kluczowych sektorów przyciągających kapitał należą dziś produkcja, energetyka, technologie obronne, logistyka oraz przemysł przetwórczy. Jej zdaniem to właśnie te branże stanowią fundament nowej industrializacji Ukrainy i jej przyszłego wkładu w technologiczny rozwój Europy.

Słowo powitalne wygłosił również Andrii Romanchuk, współprzewodniczący Komitetu Organizacyjnego Kongresu, który nakreślił strategiczne znaczenie Kongresu jako platformy łączącej dialog polityczny z praktycznymi rozwiązaniami dla inwestorów.

Pierwsza dyskusja panelowa „Konkurencyjna Ukraina 2030: inwestycje w trwałą i inteligentną odbudowę” poświęcona była strategicznej wizji transformacji gospodarczej Ukrainy oraz roli międzynarodowego kapitału w procesie odbudowy i rozwoju kraju. Moderatorką panelu była Maryna Khlystun, dyrektorka wykonawcza UkraineInvest.

W centrum dyskusji znalazły się: kształtowanie konkurencyjnej gospodarki przyszłości, rozwój kluczowych sektorów wzrostu oraz przekuwanie potencjału inwestycyjnego Ukrainy w konkretne projekty i finansowanie. Osobno podkreślono znaczenie wsparcia międzynarodowego, integracji Ukrainy z europejską przestrzenią gospodarczą oraz kontynuacji reform jako podstawowego warunku przyciągania inwestycji.

Paneliści odnotowali trwałość zainteresowania międzynarodowych partnerów Ukrainą, a także gotowość sektora prywatnego do kontynuowania działalności i inwestycji pomimo wyzwań. Dużo uwagi poświęcono instrumentom pozyskiwania kapitału — gwarancjom, ubezpieczeniu ryzyk wojennych oraz mechanizmom wspierania inwestycji, które mają krytyczne znaczenie dla wielkoskalowej odbudowy.

Paneliści: Andrii Teliupa, wiceminister gospodarki (sierpień 2024 – grudzień 2025, Ukraina); Joop Nijssen, zastępca ambasadora Niderlandów na Ukrainie, kierownik wydziału ekonomicznego (Niderlandy); Dr. Maximilian Rasch, zastępca szefa misji, Ambasada Niemiec (Niemcy); Pierre Offret, radca ekonomiczny Ambasady Francji na Ukrainie (Francja); Viacheslav Ovechkin, specjalista ds. kredytowania, Europejski Bank Inwestycyjny (Luksemburg); Stephan Sicars, starszy koordynator ds. Ukrainy, Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju Przemysłowego (UNIDO, Austria); Tetsuo Shibata, dyrektor generalny, JETRO Kyiv (Japonia); Andy Hunder, prezes Amerykańskiej Izby Handlowej na Ukrainie (Ukraina); Anna Rogers, dyrektorka ds. rozwoju międzynarodowego, TheCityUK (Wielka Brytania).

Druga dyskusja panelowa poświęcona była warunkom prowadzenia działalności gospodarczej na Ukrainie oraz kluczowym reformom kształtującym środowisko inwestycyjne kraju. W centrum dyskusji: harmonizacja ustawodawstwa z normami UE, reforma zamówień publicznych i służby celnej, rozwój partnerstwa publiczno-prywatnego, ochrona własności intelektualnej oraz cyfryzacja usług publicznych. Moderował panel Yaroslav Romanchuk, partner zarządzający EUCONLAW Group.

Wśród kluczowych przesłań: rozwijanie przejrzystych zasad dla inwestorów oraz ograniczanie nieprzewidywalności regulacyjnej jako jednego z głównych wyzwań dla biznesu. Paneliści odnotowali postęp w kluczowych reformach oraz ich praktyczny wpływ na środowisko biznesowe. W szczególności w obszarze zamówień publicznych wdrażane jest przejście do oceny jakości zamiast wyłącznie najniższej ceny oraz integracja z platformą TED. W zakresie celnym trwają prace nad nowym kodeksem w formacie UE oraz cyfryzacja procedur. Osobno podkreślono wzmocnienie instytucji partnerstwa publiczno-prywatnego jako instrumentu odbudowy Ukrainy.

Wśród pozostałych akcentów panelu: rozwój regionalnych projektów PPP, kompleksowa reforma sektora własności intelektualnej, uruchomienie mechanizmów komercjalizacji rozwiązań obronnych oraz rozwój ekosystemu GovTech jako podstawy cyfrowej transformacji państwa.

Paneliści: Anka Feldhusen, rzecznik praw przedsiębiorców; Iaroslav Lyubchenko, CEO DP „Prozorro”; Andrii Artemenko, dyrektor departamentu, Państwowa Służba Celna; Niko Gachechyladze, dyrektor, Agencja Wspierania Partnerstwa Publiczno-Prywatnego; Olena Orliuk, dyrektor, Ukraiński Krajowy Urząd ds. Własności Intelektualnej i Innowacji; Kateryna Nalyvaiko, naczelnik Wydziału ds. Własności Intelektualnej Ministerstwa Obrony Ukrainy; Sergiy Kononenko, dyrektor, Agencja Rozwoju Regionalnego Obwodu Odeskiego; Kateryna Stavniichuk, CEO GovTech Alliance Ukrainy.

W ramach dyskusji 3.1 „Budownictwo i infrastruktura Ukrainy: możliwości inwestycyjne, wsparcie państwa i mechanizmy finansowania” paneliści skupili się na kluczowych warunkach uruchomienia zakrojonej na szeroką skalę odbudowy Ukrainy oraz przyciągania międzynarodowego kapitału do sektora budowlanego i infrastrukturalnego. Moderatorem panelu był Oleksandr Chervak, CEO Konfederacji Budowniczych Ukrainy.

Uczestnicy omówili gotowość rynku i instytucji państwowych do realizacji dużych projektów infrastrukturalnych w warunkach wojennych i w okresie powojennym, a także konieczność kształtowania przewidywalnego, przejrzystego i atrakcyjnego dla inwestorów środowiska. Szczególny nacisk położono na rolę gwarancji państwowych, rozwijanie instrumentów finansowych, przygotowanie projektów „bankable” oraz harmonizację bazy regulacyjnej z normami międzynarodowymi. Podkreślono też, że kluczowym czynnikiem skutecznej odbudowy jest nie tylko dostęp do kapitału, ale i staranne przygotowanie projektów, zdolność instytucjonalna gmin oraz efektywna współpraca z partnerami międzynarodowymi.

Paneliści: Yevhen Plashchenko, dyrektor Departamentu Planowania Przestrzennego Terytoriów i Architektury Ministerstwa Rozwoju Gmin i Terytoriów Ukrainy; Taras Lylyk, zastępca przewodniczącego Rady Dyrektorów ds. działalności organizacji eksperckich, Konfederacja Budowniczych Ukrainy; Alexander Tebbe, założyciel, dyrektor generalny Crowd Ukraine Invest AG (Niemcy); Søren Møller, kierownik biura Impact Fund Denmark w Kijowie (Dania); Faruk Adiyaman, dyrektor przedstawicielstwa na Ukrainie, Eptisa (Hiszpania).

W ramach dyskusji 3.2 „Made in Ukraine, sprawdzone w boju: rewolucja w eksporcie produktów i technologii obronnych podwójnego zastosowania” uczestnicy omówili transformację ukraińskiego eksportu obronnego, zmiany w otoczeniu regulacyjnym oraz nowe podejścia do współpracy międzynarodowej. Osobną uwagę poświęcono równoważeniu potrzeb Sił Obronnych z rozwojem potencjału eksportowego branży obronnej. Moderatorem panelu był Roman Sudolsky, współzałożyciel, redaktor naczelny Defender Media.

Odnotowano, że eksport produktów obronnych nie ustał, lecz zasadniczo zmienił strukturę: wzrósł udział usług, napraw i komponentów, podczas gdy dostawy gotowych wyrobów odbywają się pod ścisłą kontrolą państwa i w ramach procedur międzyresortowych.

Kluczowym wyzwaniem pozostaje brak jasnych i przewidywalnych zasad eksportu. Mimo gotowości rynku do rozwoju, biznesowi brakuje stabilnych i czytelnych ram regulacyjnych.

Za perspektywiczny kierunek uznano pogłębianie współpracy międzynarodowej — od wspólnej produkcji po eksport technologii i kompleksowych rozwiązań. Zaznaczono, że Ukraina jest już postrzegana przez partnerów europejskich jako ważny gracz technologiczny, w szczególności w dziedzinie systemów bezzałogowych, mimo istniejących barier regulacyjnych i finansowych.

Osobno podkreślono, że eksport technologii może stać się motorem napędowym branży pod warunkiem zachowania priorytetu potrzeb obronnych państwa i kontroli nad technologiami krytycznymi. Zwrócono też uwagę na wagę odpowiedniego przygotowania prawnego i compliance spółek, zwłaszcza w kwestiach własności intelektualnej i spełnienia wymogów rynku europejskiego.

Paneliści: Oleg Tsilvik, p.o. Przewodniczącego, Państwowa Służba Kontroli Eksportu Ukrainy; Ihor Fedirko, dyrektor wykonawczy Ukraińskiej Rady Zbrojeniowej; Thomas Urbonas, oficer ds. polityki, Biuro ds. Innowacji Obronnych UE przy Delegacji UE na Ukrainie (Belgia); Oleksandr Fedoryshyn, CEO, STE SpetsTechnoExport (Ukraina); Oleh Fedoryshyn, dyrektor ds. badań i rozwoju, DevDroid (Ukraina); Yurii Phoenix, zastępca dowódcy ds. rozwoju systemów bezzałogowych, Lasar’s Group (Ukraina); Inha Livandovska, młodszy partner, EUCONLAW Group (Polska).

W ramach panelu 3.3 „Ekosystem zwycięstwa: jak rząd, gminy i partnerzy międzynarodowi tworzą Ukrainę przyjazną dla przedsiębiorców-weteranów” omówiono kluczowe warunki rozwoju przedsiębiorczości weteranów na Ukrainie oraz jej rolę w kształtowaniu nowego modelu gospodarczego kraju. Moderatorem panelu był Serhii Pozniak, prezes Stowarzyszenia Przedsiębiorców Weteranów Ukrainy.

Uczestnicy dyskusji podkreślili konieczność przejścia od wyłącznie społecznego wsparcia do tworzenia systemu szans ekonomicznych dla weteranów — dostępu do finansowania, rynków, kontraktów, szkoleń i programów mentoringowych.

Osobną uwagę poświęcono rozwojowi ram prawnych: obowiązujące regulacje wymagają praktycznego wypełnienia poprzez akty wykonawcze, programy państwowe i instrumenty finansowe, które zapewnią realną realizację polityki.

Ważnym kierunkiem zidentyfikowanym w dyskusji jest włączenie finansowe weteranów, obejmujące kompleksowe podejście — od pracy z żołnierzami jeszcze przed ich powrotem do życia cywilnego po integrację z systemem finansowym jako przedsiębiorców i klientów usług.

Osobno podkreślono rolę gmin w procesie reintegracji weteranów. Wśród priorytetów: ograniczanie barier biurokratycznych i budowanie efektywnego systemu informowania o dostępnych możliwościach wsparcia.

Zaznaczono też, że krytycznie ważnym czynnikiem w budowaniu biznesu weteranów jest nie tyle dostęp do grantów czy kredytów, ile uzyskanie pierwszego kontraktu, który pozwala przedsiębiorstwu wejść na ścieżkę trwałego rozwoju.

Paneliści: Igor Luzhanskyy, dyrektor Departamentu Strategii i Rozwoju Narodowego Banku Ukrainy; Anatolii Ostapenko, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczący podkomitetu ds. ochrony socjalnej praw weteranów; Nina Rohovets, pierwsza zastępczyni dyrektora wykonawczego, Ukraiński Fundusz Weteranów; Yuriy Ostapyuk, przewodniczący rady, CEO Club Ukraine; Gennadiy Chyzhykov, prezes, Izba Przemysłowo-Handlowa Ukrainy; Stanislav Ryzhenkov, pełnomocnik Rady Miejskiej Kijowa ds. praw weteranów wojennych.

W ramach panelu 4.1 „Jak inwestować na Ukrainie: praktyczna mapa drogowa dla biznesu i inwestorów” uczestnicy omówili kluczowe warunki wejścia inwestorów na rynek ukraiński, instrumenty ograniczania ryzyka oraz praktyczne mechanizmy realizacji projektów inwestycyjnych. Moderatorką panelu była Kateryna Polyakova, starsza ekspertka ds. inwestycji, Zespół Wsparcia Odbudowy i Reform przy Ministerstwie Gospodarki Ukrainy.

Dyskusja skupiała się na budowaniu przejrzystej i przewidywalnej mapy drogowej dla inwestorów, która pozwala efektywnie działać w warunkach podwyższonego ryzyka, jednocześnie wykorzystując potencjał transformującego się rynku.

Uczestnicy podkreślili znaczenie przejrzystego otoczenia regulacyjnego, rozwijania wsparcia instytucjonalnego oraz spójności zasad gry dla inwestorów. Osobno zaakcentowano rolę międzynarodowych instytucji finansowych, mechanizmów ubezpieczeniowych oraz struktur partnerskich w ograniczaniu ryzyka i ułatwianiu wejścia na rynek.

Paneliści podsumowali, że mimo trudnych warunków Ukraina jest postrzegana jako rynek znaczących możliwości dla inwestorów międzynarodowych, zwłaszcza w kontekście odbudowy i transformacji gospodarczej.

Paneliści: Maryna Khlystun, dyrektorka wykonawcza, UkraineInvest; Kateryna Chechel, menedżer operacyjny, International Finance Corporation (USA); Oleksii Parkhomchuk, dyrektor inwestycyjny, Impact Fund Denmark (Dania); Kristina Padalka, członkini zarządu, Eksportowo-Kredytowa Agencja (Ukraina); Victoriia Kulykova, kierowniczka departamentu komitetów European Business Association, menedżerka Komitetu ds. Odbudowy Ukrainy (Ukraina); Yaroslav Romanchuk, partner zarządzający, EUCONLAW Group (Ukraina).

W ramach panelu 4.2 „Potencjał inwestycyjny ukraińskiego ekosystemu obronno-bezpieczeńskiego: miltech / defence tech / security” uczestnicy omówili perspektywy rozwoju ukraińskiego sektora obronnego, możliwości inwestycyjne branży, mechanizmy finansowania oraz wejście ukraińskich firm na rynki międzynarodowe. Moderatorem panelu był Dmytro Kuzmenko, dyrektor generalny, Ukraińskie Stowarzyszenie Venture i Kapitału Prywatnego (Ukraina).

Paneliści odnotowali, że Ukraina stała się jednym z najbardziej dynamicznych ośrodków rozwoju technologii obronnych dzięki szybkim cyklom B+R, ścisłej współpracy producentów z wojskiem oraz ciągłemu dostosowywaniu rozwiązań do potrzeb frontu. Wśród kluczowych trendów technologicznych wymieniono sztuczną inteligencję, systemy autonomiczne, technologie bezzałogowe oraz zapewnienie interoperacyjności różnych platform obronnych.

Odnotowano, że ukraiński defence-tech pozostaje atrakcyjny dla inwestorów dzięki wyjątkowemu doświadczeniu bojowemu i wysokiemu potencjałowi innowacyjnemu.

W toku dyskusji omówiono również instrumenty finansowania branży — od grantów i kredytów preferencyjnych po kapitał venture oraz „smart money”, łączące zasoby finansowe z ekspercką wiedzą, partnerstwami międzynarodowymi i dostępem do nowych rynków.

Szczególny nacisk położono na rozwój technologii podwójnego zastosowania, które mogą być stosowane zarówno w sferze wojskowej, jak i cywilnej, zapewniając długoterminową komercyjną żywotność innowacji.

Uczestnicy podkreślili, że dalszy rozwój branży wymaga doskonalenia mechanizmów finansowania, przejrzystych i zdigitalizowanych procedur kontroli eksportu, a także aktywnej integracji ukraińskich firm z międzynarodowymi programami obronnymi, wspólnymi przedsięwzięciami i globalnymi łańcuchami dostaw.

Paneliści: Volodymyr Stetsyk, p.o. kierownika Biura Przyciągania Inwestycji do Kompleksu Obronno-Przemysłowego, Ministerstwo Obrony Ukrainy; Andriy Moyseenko, członek zarządu, JSC „Ukreximbank” (Ukraina); Tony Martin Nissen, dyrektor generalny, DUK Development ApS (Dania); Volodymyr Zinovskyi, CEO, TAF Industries (Ukraina); Kateryna Chernohorenko, wiceminister obrony ds. transformacji cyfrowej (2023–2025), Ministerstwo Obrony Ukrainy; Benjamin Krahmer, partner zarządzający, Verne Capital Advisory (Niemcy); Olha Sytnychenko, główny dyrektor operacyjny, Axendra (Ukraina); Kateryna Yavorska, prezeska i współzałożycielka, Ukraińska Izba Handlowa w Japonii (Japonia).

W ramach panelu 4.3 „Od kryzysu do szansy: transformacja sektora energetycznego Ukrainy, bezpieczeństwo energetyczne i potencjał inwestycyjny” uczestnicy omówili odbudowę ukraińskiej energetyki w warunkach wojennych, przyciąganie inwestycji, rozwój odnawialnych źródeł energii oraz nowe rozwiązania technologiczne służące zwiększeniu odporności energetycznej państwa. Moderatorem panelu był Yuriy Kryvosheya, wiceprezes, Kanadyjsko-Ukraińska Izba Handlowa (Ukraina).

Kluczowym przesłaniem dyskusji było to, że odbudowa sektora energetycznego powinna być nie tylko procesem odtwarzania zniszczonej infrastruktury, ale i szansą na stworzenie nowoczesnego, zdecentralizowanego i konkurencyjnego systemu energetycznego. Paneliści podkreślili, że głównym motorem takich zmian powinien być kapitał prywatny, podczas gdy państwo i międzynarodowe instytucje finansowe winny zapewniać sprzyjające warunki dla inwestorów i pomagać w ograniczaniu ryzyk.

Osobną uwagę poświęcono rozwojowi energetyki odnawialnej i systemów magazynowania energii. Mimo wyzwań czasu wojennego Ukraina notuje wzrost inwestycji w energetykę słoneczną, wiatrową oraz magazyny energii, a decentralizacja systemu energetycznego jest postrzegana jako jeden z kluczowych instrumentów zwiększania jego bezpieczeństwa i odporności na ataki.

Uczestnicy podkreślili też wagę wdrażania rozwiązań energooszczędnych we wszystkich sektorach gospodarki oraz rozwijania mechanizmów finansowania takich projektów. Wśród perspektywicznych kierunków wymieniono modernizację infrastruktury, rozwój mikrosieci, magazynów energii i innowacyjnych technologii wytwarzania.

Osobno odnotowano potencjał współpracy Ukrainy z partnerami międzynarodowymi, w tym z Japonią, gotową dzielić się nowoczesnymi technologiami i doświadczeniem w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego. Uczestnicy podkreślili, że połączenie międzynarodowej wiedzy eksperckiej, innowacji i inwestycji prywatnych może stać się fundamentem nowego modelu energetycznego Ukrainy.

Podsumowując dyskusję, paneliści zauważyli, że inwestorzy międzynarodowi nadal postrzegają Ukrainę jako perspektywiczny rynek, jednak dla przyciągania nowych inwestycji kluczowe pozostają przewidywalne zasady działania, przejrzystość, dobre zarządzanie korporacyjne i skuteczne mechanizmy ubezpieczenia ryzyk.

Paneliści: Serhiy Porovskyy, specjalny doradca Przewodniczącego Państwowej Agencji ds. Efektywności Energetycznej i Oszczędności Energii Ukrainy; Burak Pehlivan, członek zarządu, Inventerra Energy (Turcja); Jacques Lafitte, współzałożyciel, Infinitix (Francja); Paul Vosbeek, dyrektor generalny, założyciel, QuinteQ Energy (Niderlandy); Olena Smyrnova, dyrektorka, kierowniczka biura ukraińskiego, Swedfund International (Szwecja); Tetiana Honcharenko, konsultantka, CastGlobal Group, Międzynarodowe Projekty Inwestycyjne (Japonia).

W ramach panelu 5.1 paneliści omówili kształtowanie spójnego ekosystemu inwestycyjnego Ukrainy oraz praktyczne instrumenty wejścia inwestora na rynek ukraiński. Dyskusja koncentrowała się na tym, jak państwo buduje czytelną „nawigację inwestycyjną” — od pierwszego kontaktu inwestora z projektem po jego realizację i skalowanie. Moderatorką panelu była Maryna Khlystun, dyrektorka wykonawcza, UkraineInvest.

Uczestnicy panelu odnotowali, że ekosystem inwestycyjny Ukrainy składa się z wielu wzajemnie powiązanych instrumentów — programów państwowych, parków przemysłowych, prywatyzacji, partnerstwa publiczno-prywatnego, grantów i kredytów, a także wsparcia międzynarodowego.

Osobną uwagę poświęcono polityce „Made in Ukraine” jako kluczowemu instrumentowi rozwoju przemysłu i sektora przetwórczego. Podkreślono, że jej praktyczna realizacja opiera się na szeregu mechanizmów, w tym lokalizacji w zamówieniach publicznych, programach kompensacyjnych dla ukraińskiej techniki i urządzeń, wsparciu grantowym producentów, a także zachętach do rozwoju parków przemysłowych i realizacji projektów inwestycyjnych.

Dodatkowo wskazano wagę uproszczenia procedur regulacyjnych, w szczególności w zakresie gospodarki gruntami, co istotnie skraca czas uruchamiania produkcji.

Parki przemysłowe zostały wyróżnione jako jeden z najbardziej praktycznych instrumentów szybkiego startu projektów produkcyjnych, zapewniający inwestorom gotową infrastrukturę, dostęp do działek i powierzchni produkcyjnych, podłączenie do sieci, zachęty podatkowe oraz wsparcie serwisowe spółek zarządzających, które faktycznie pełnią funkcję animatorów procesu inwestycyjnego.

Osobno omówiono dostępne instrumenty finansowania biznesu, w tym państwowe programy kredytowe, granty na modernizację produkcji, mechanizmy gwarancji portfelowych i pozyskiwanie zasobów donorów międzynarodowych. Podkreślono, że banki stopniowo stają się kluczowymi dostawcami realizacji państwowych programów wsparcia inwestycji.

Omówiono też rozwój partnerstwa publiczno-prywatnego jako mechanizmu realizacji złożonych projektów infrastrukturalnych i społecznie znaczących. Zaakcentowano nową logikę przygotowania projektów PPP — od inicjacji na poziomie gmin po ustrukturyzowaną ocenę efektywności i wystawienie na przetarg. Osobno wskazano na rolę prywatyzacji jako instrumentu uruchamiania aktywów brownfield z gotową infrastrukturą i skróconymi terminami wejścia inwestora.

Paneliści: Dmytro Kysylevskyy, zastępca przewodniczącego Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. Rozwoju Gospodarczego; Andrii Hapon, prezes zarządu, Narodowa Agencja Rozwoju; Niko Gachechyladze, dyrektor, Agencja Wspierania Partnerstwa Publiczno-Prywatnego; Vladyslav Danylyshin, dyrektor Departamentu Prywatyzacji Funduszu Majątku Państwowego Ukrainy; Rostyslav Korobka, Izba Przemysłowo-Handlowa Ukrainy.

W centrum panelu 5.2 znalazło się pytanie: jak zapewnić masowe finansowanie technologii obronnych w środowisku, w którym innowacje rozwijają się znacznie szybciej niż mechanizmy finansowe i regulacyjne. Moderatorką panelu była Kate Turska, założycielka „Mahi for Ukraine”, wiceprezeska Nowozelandzko-Ukraińskiego Stowarzyszenia Biznesowego (Nowa Zelandia).

W ramach dyskusji uczestnicy omówili transformację modeli finansowania sektora obronnego Ukrainy — od tradycyjnej pomocy międzynarodowej po przyciąganie kapitału prywatnego i venture, a także rozwijanie hybrydowych instrumentów inwestycyjnych.

Odnotowano, że Ukraina stała się jednym z najbardziej dynamicznych ośrodków innowacji obronnych na świecie, gdzie rozwiązania technologiczne przechodzą pełny cykl rozwoju — od zastosowania bojowego do skalowania — w niezwykle krótkich ramach czasowych.

Kluczowym wyzwaniem pozostaje jednak nie brak kapitału, lecz bariery jego strukturyzacji i dostępu do sektora, w tym prawna i kontraktowa niepewność, złożoność eksportu, kwestie własności intelektualnej oraz brak ujednoliconych standardów inwestycyjnych.

Paneliści podkreślili stopniowe przejście od modelu grantowego do rynkowych mechanizmów finansowania, obejmujących kapitał venture i prywatny, partnerstwa publiczno-prywatne oraz wspólne projekty międzynarodowe.

Osobną uwagę poświęcono konieczności rozwijania prawnej i instytucjonalnej infrastruktury, która zapewni przewidywalność dla inwestorów, ochronę kontraktów, efektywne mechanizmy zarządzania ryzykiem oraz możliwości skalowania firm obronnych.

Podsumowując, uczestnicy doszli do wniosku, że długotrwały rozwój sektora obronnego Ukrainy zależy od połączenia kapitału prywatnego, instytucji międzynarodowych i nowych modeli finansowych, zdolnych nadążać za tempem wojennej gospodarki i cyklem innowacyjnym.

Paneliści: Dan Kucherenko, menedżer ds. partnerstw międzynarodowych, Fundacja Charytatywna Serhija Prytułы (Ukraina); Violeta Moskalu, założycielka, dyrektorka generalna, Global Ukraine (Francja); Mark Voyger, doradca, Raincloud Group (USA); Allan Reagan, dyrektor ds. technologii informacyjnych, partner, UAID Fund LP (USA); Andriy Kolodyuk, przewodniczący rady nadzorczej, Ukraińskie Stowarzyszenie Venture i Kapitału Prywatnego (Ukraina); Andrii Romanchuk, starszy partner, EUCONLAW Group (Polska).

W ramach panelu 5.3 „Kapitał ludzki: rynek talentów weteranów poprzez zatrudnienie i przedsiębiorczość” omówiono jedno z kluczowych wyzwań ukraińskiego rynku pracy — integrację weteranów z gospodarką cywilną jako nosicieli wyjątkowego kapitału ludzkiego ukształtowanego w warunkach wojennych. Moderatorem panelu był Viktor Berlin, prezes, Liga Organizacji Ubezpieczeniowych Ukrainy.

Uczestnicy odnotowali, że doświadczenie weteranów często pozostaje niedostatecznie rozumiane przez pracodawców. Role wojskowe i nabyte kompetencje — przywództwo, podejmowanie decyzji w sytuacjach kryzysowych, odporność na stres i zdolność do adaptacji — nie zawsze „przekładają się” na język biznesu, co tworzy lukę między rynkiem pracy a realnymi możliwościami weteranów.

Podkreślono, że bariery zatrudnienia kształtują się pod wpływem zarówno czynników wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Do wewnętrznych należą: identyfikacja zawodowa, niedocenianie lub przecenianie własnego doświadczenia oraz potrzeba przekwalifikowania. Do zewnętrznych — niedostateczne przygotowanie pracodawców i działów HR, brak systemowej informacji zwrotnej oraz niska świadomość dostępnych programów wsparcia.

Osobno podkreślano, że ponad 70% weteranów wymaga przekwalifikowania, co nakłada potrzebę rozwijania elastycznych, praktycznie zorientowanych form kształcenia, w tym programów stażowych i centrów szkoleniowych u pracodawców z perspektywą dalszego zatrudnienia.

Wśród praktycznych rozwiązań wskazano rozwijanie platform „przekładających” doświadczenie wojskowe na język kompetencji cywilnych oraz inicjatyw bezpośrednio łączących weteranów z pracodawcami.

Na zakończenie uczestnicy doszli do wniosku, że skuteczna integracja weteranów wymaga systemowego podejścia łączącego rozwój rynku pracy, dostęp do przekwalifikowania oraz partnerstwo biznesu, państwa i sektora obywatelskiego.

Paneliści: Anastasiia Rozlutska, kierowniczka projektu „Nazustrich”, Work.ua (Ukraina); Serhii Pozniak, prezes Stowarzyszenia Przedsiębiorców Weteranów Ukrainy; Dmytro Grytsuta, przewodniczący zarządu, TU „Kniazha VIG” (Ukraina); Galyna Solovyova, PhD, profesor Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. O.O. Bohomolcia, prezeska Akademii Medycyny Wewnętrznej (Ukraina); Victoriia Kalyniuk, kierowniczka projektów ds. reintegracji weteranów i ich bliskich, Superhumans (Ukraina); Olha Rukavishnikova, weteranki, grenadierki, Siły Zbrojne Ukrainy; Olena Bidovanets, kierowniczka, NGO „Prostir Tvoho Zrostannia” (Ukraina).

W ramach panelu 6.1 „Technologie przyszłości i inwestycje: sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo i przestrzeń kosmiczna” uczestnicy omówili kluczowe kierunki technologiczne determinujące konkurencyjność państw i biznesu w nadchodzących latach, a także warunki przyciągania inwestycji w projekty wysokotechnologiczne. Moderatorką panelu była Kateryna Chernohorenko, wiceminister obrony ds. transformacji cyfrowej (2023–2025), Ministerstwo Obrony Ukrainy.

Jednym z głównych przesłań dyskusji było to, że Ukraina jest już dziś wyjątkowym środowiskiem do testowania i wdrażania innowacji w dziedzinie sztucznej inteligencji, cyberbezpieczeństwa i technologii obronnych.

Uczestnicy podkreślili, że dla rozwoju innowacyjnego ekosystemu niezbędne jest połączenie wsparcia państwowego, kapitału prywatnego i partnerstwa międzynarodowego. Osobną uwagę poświęcono roli państwa jako pierwszego zamawiającego innowacyjnych rozwiązań, a także konieczności tworzenia sprzyjających warunków dla ochrony własności intelektualnej i komercjalizacji technologii.

Odnotowano, że na platformie Brave1 zarejestrowano już około 5 tysięcy opracowań obronnych, a wolumen przyciągniętych inwestycji w takie projekty przekroczył 200 mln dolarów.

Wśród technologii, które będą miały największy wpływ w nadchodzących latach, eksperci wymienili systemy autonomiczne i roje dronów (swarm technologies), rozwiązania AI do podejmowania decyzji w czasie rzeczywistym, odporność cybernetyczną nowej generacji, agentową sztuczną inteligencję, automatyzację tworzenia oprogramowania, a także technologie kwantowe i bezpieczeństwo kwantowe. Jednocześnie uczestnicy podkreślili, że wdrażaniu nowych technologii musi towarzyszyć rozwój kapitału ludzkiego, gdyż to właśnie ludzie pozostają głównym warunkiem powodzenia cyfrowej transformacji.

Paneliści: Eugene Kahanovskyi, dyrektor generalny Microsoft na Ukrainie i w krajach bałtyckich (Ukraina); Jane Klepa, ekspertka, Brave1 (Ukraina); Tetiana Sventozelska, partnerka, EUCONLAW Group (Ukraina); Maksym Vasylchenko, CEO, TENCORE (Ukraina); Miro Popovich, starszy menedżer ds. stosunków międzynarodowych, Ukraińska Rada Zbrojeniowa (Ukraina); Yuriy Kryvosheya, wiceprezes, Kanadyjsko-Ukraińska Izba Handlowa (Ukraina); Christian Schnedler, dyrektor generalny, Rilian Technologies (Zjednoczone Emiraty Arabskie).

W ramach panelu 6.2 „Sektor rolny Ukrainy jako motor odbudowy gospodarczej i gwarant globalnego bezpieczeństwa żywnościowego: inwestycje w odporność, odbudowę i modernizację” uczestnicy omówili rolę branży rolniczej w odbudowie ukraińskiej gospodarki, perspektywy przyciągania inwestycji oraz kluczowe wyzwania sektora w warunkach wojennych. Moderatorką panelu była Inna Meteleva, starsza menedżerka projektów Ukraina, TheCityUK (Wielka Brytania).

W toku dyskusji podkreślano, że agrokompleks pozostaje jednym z kluczowych sektorów gospodarki Ukrainy, zapewniając wpływy walutowe, zatrudnienie ludności i istotny wkład w globalne bezpieczeństwo żywnościowe. Uczestnicy odnotowali odporność ukraińskich producentów rolnych, którzy kontynuują działalność mimo ryzyk wojennych, zniszczeń infrastruktury i ograniczeń logistycznych.

Jednym z centralnych tematów panelu była konieczność przejścia od eksportu surowców do produkcji wyrobów o wysokiej wartości dodanej. Eksperci podkreślili wagę rozwoju branży przetwórczej, w tym hodowli zwierząt i biotechnologii. Według ich szacunków sam rozwój hodowli trzody chlewnej może zapewnić Ukrainie od 6 do 12 mld euro wartości dodanej rocznie, a wdrożenie nowoczesnych technologii i produktów przetwórstwa może istotnie wzmocnić ten efekt gospodarczy. Odnotowano też przewagę konkurencyjną Ukrainy wynikającą z niskich kosztów produkcji — poniżej 1 euro wobec ponad 2 euro w krajach UE.

Osobną uwagę uczestnicy poświęcili konieczności przyciągania inwestycji w modernizację produkcji, rozwój przetwórstwa, odbudowę systemów nawadniania i wdrażanie innowacyjnych agrotechnologii. Omawiano też kwestie rozminowywania gruntów rolnych, ubezpieczenia ryzyk wojennych i rozszerzenia dostępu biznesu do finansowania.

Podsumowując dyskusję, uczestnicy stwierdzili, że przyszłość ukraińskiego sektora rolnego tkwi nie tylko w zwiększaniu wolumenów produkcji, ale i w kształtowaniu bardziej technologicznego, trwałego i konkurencyjnego modelu rozwoju, zdolnego zapewnić długoterminowy wzrost gospodarczy Ukrainy i wzmocnienie jej pozycji na rynkach światowych.

Paneliści: Bahrat Akhidzhanov, dyrektor Departamentu Rozwoju Rolnego, Ministerstwo Gospodarki, Środowiska i Rolnictwa Ukrainy; Mykhailo Granchak, starszy bankier inwestycyjny (Ukraina); Yaroslav Honcharenko, analityk inwestycyjny, Ukraine-Moldova American Enterprise Fund (USA); Wesley Jordan, CEO, VisionFund Ukraine (USA); Oleksii Parkhomchuk, dyrektor inwestycyjny, Impact Fund Denmark (Dania); Mykola Babenko, dyrektor wykonawczy, Stowarzyszenie Branży Mięsnej Ukrainy (Ukraina); Vitalii Ilchenko, CEO, UKRAVIT (Ukraina); Bohdan Senchuk, prezes SBA, doradca Swedfund PA (Szwecja); Oliver Gierhlichs, dyrektor generalny Bayer na Ukrainie (Niemcy).

W ramach dyskusji 7.1 „Od pola walki na globalny rynek: ukraińskie start-upy obronne i weterani-przedsiębiorcy” uczestnicy skupili się na transformacji ukraińskiego sektora obronnego w warunkach wojennych, roli weteranów i wojskowych jako kluczowych innowatorów, a także na wyzwaniach skalowania technologii obronnych na rynki międzynarodowe. Moderatorem panelu był Artem Pyndyk, ambasador marki, DECPT (Ukraina).

Paneliści odnotowali, że Ukraina stała się de facto wyjątkowym poligonem do testowania rozwiązań obronnych w rzeczywistych warunkach bojowych, gdzie cykl rozwoju znacznie się skrócił: od pomysłu do bojowego zastosowania może upłynąć zaledwie 3–5 miesięcy.

Osobno podkreślono rolę weteranów i wojskowych jako kluczowych źródeł innowacji stosowanych. Ich doświadczenie pozwala szybko tworzyć i adaptować rozwiązania do warunków frontowych, w szczególności w dziedzinie systemów robotycznych i technologii bezzałogowych. Jednocześnie wskazano na trudności ich integracji z biznesem ze względu na ograniczony czas, specyfikę służby i wyzwania komercjalizacji opracowań.

Wśród kluczowych wyzwań wymieniono kwestie własności intelektualnej i niepewność inwestycyjną. Paneliści podkreślili, że czas patentowania (9–12 miesięcy) nie przystaje do tempa rozwoju technologii obronnych, a ryzyka prawne dotyczące IP pozostają istotną barierą, zwłaszcza dla opracowań powstałych w trakcie służby. Jednocześnie odnotowano wzrost zainteresowania inwestorów zagranicznych, choć część z nich nadal nalega na rejestrację spółek poza Ukrainą.

Osobno omawiano bariery regulacyjne, w tym brak jednolitych i przejrzystych zasad kontroli eksportu. Paneliści przytoczyli przykłady różnych interpretacji zezwoleń na wywóz próbek, co tworzy nieprzewidywalność dla firm i utrudnia współpracę z partnerami zagranicznymi. Podkreślono potrzebę ukształtowania jasnego i jednakowego dla wszystkich systemu zasad, który ograniczyłby niepewność regulacyjną.

Podsumowując, uczestnicy doszli do wniosku, że ukraiński sektor obronny tworzy już dziś nowy model innowacji oparty na szybkości, praktycznym doświadczeniu bojowym i ścisłej współpracy wojskowych, inżynierów i przedsiębiorców. Kluczowymi warunkami dalszego rozwoju pozostają przejrzyste zasady gry, efektywna współpraca państwa z innowatorami oraz stworzenie czytelnych ram inwestycyjnych dla kapitału zagranicznego.

Paneliści: Ryan Grant Little, przewodniczący, współzałożyciel, Invest in Bravery (Kanada); Taras Ostapchuk, dyrektor, Ratel Robotics (Ukraina); Janis Bordans, adwokat, ekspert ds. zarządzania i instytucjonalnej kontroli ryzyk (Łotwa); Myroslav Ryabyi, główny konstruktor, Narodowy Uniwersytet „Kijowski Instytut Lotniczy”.

Drugi dzień Foreign Investment Congress otworzył panel „Od placu budowy do magnesu inwestycyjnego: czy gmina dysponuje strategią rozwoju przyciągającą kapitał, tworzącą wartość dla inwestora i przekształcającą ją w rozwój oraz dobrobyt społeczności”. Moderatorem panelu był Yaroslav Romanchuk, partner zarządzający EUCONLAW Group.

Dyskusja objęła zarówno państwowy poziom polityki regionalnej, jak i praktyczne podejścia regionów do formułowania ofert inwestycyjnych. Podkreślono, że Ukraina przechodzi już etap integracji europejskiej w zakresie polityki regionalnej, w tym screeningu w ramach Rozdziału 22 i wdrażania zasad rozporządzenia UE 1060. W tym kontekście państwo przygotowuje nową strategię rozwoju regionalnego na lata 2028–2034, która ma być bardziej funkcjonalna i nastawiona na różne typy terytoriów — od gmin przyfrontowych po regionalne centra wzrostu.

Osobno zaakcentowano problem zdolności instytucjonalnej gmin: odnotowano, że znaczna część projektów w portfelach regionalnych nie tworzy wystarczającej ekonomicznej wartości dodanej, co utrudnia pozyskiwanie finansowania międzynarodowego.

Ważną częścią dyskusji była prezentacja potencjału inwestycyjnego regionów, które zaprezentowały różne modele specjalizacji ekonomicznej i rozwoju. Obwód odeski plasuje się jako centrum logistyczne, rolnicze i turystyczne z rozwijającym się winiarstwem oraz projektami infrastrukturalnymi i społecznymi o zasięgu międzynarodowym. Obwód charkowski koncentruje się na rozwijaniu przemysłu maszynowego, IT i sektora obronnego, a także przetwórstwa rolno-spożywczego i projektów energetycznych w kontekście zakrojonej na szeroką skalę odbudowy. Winniczyzna wykazuje stabilny wzrost bezpośrednich inwestycji zagranicznych i aktywnie rozwija sieć parków przemysłowych i inicjatyw naukowych. Sumszyzna wdraża model klastrowy, m.in. w dziedzinie przetwarzania odpadów i produkcji rolnej, w tym projektów zorientowanych na eksport. Obwód dniepropietrowski pozostaje kluczowym regionem przemysłowym kraju z silną bazą industrialną i znaczącą obecnością międzynarodowych firm produkcyjnych.

Osobno przedstawiono podejście do międzynarodowego wsparcia finansowego, w tym mechanizmy grantowe na przygotowanie studiów wykonalności (feasibility studies) w dziedzinach infrastruktury, energetyki, transportu i usług społecznych. Zaznaczono, że kluczowym warunkiem skutecznej realizacji takich programów jest dostępność gotowych, starannie opracowanych projektów, przy czym dla części regionów przyfrontowych dostęp do finansowania pozostaje ograniczony z uwagi na bariery instytucjonalne i ubezpieczeniowe.

Uczestnicy podsumowali, że skuteczne przyciąganie kapitału wymaga systemowego podejścia, obejmującego budowanie przejrzystych portfeli projektowych, rozwijanie kultury prezentacji możliwości inwestycyjnych i aktywniejszą współpracę z partnerami międzynarodowymi.

W dyskusji wzięli udział: Vitalii Protsenko, dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej i Reintegracji Terytoriów, Ministerstwo Rozwoju Gmin i Terytoriów Ukrainy; Sergiy Kononenko, dyrektor, Agencja Rozwoju Regionalnego Obwodu Odeskiego (Ukraina); Bohdan Senchuk, prezes SBA, doradca Swedfund PA (Szwecja); Evhenii Lukianenko, dyrektor, Agencja Rozwoju Regionalnego Obwodu Charkowskiego (Ukraina); Yelyzaveta Savchuk, dyrektorka, Agencja Rozwoju Regionalnego Obwodu Winnickiego (Ukraina); Vitalii Rastorhuiev, dyrektor, Agencja Rozwoju Regionalnego Sumszyzny (Ukraina); Alim Molodan, zastępca dyrektora, Dniepropetrowska Agencja Inwestycyjna (Ukraina).

W ramach drugiego dnia wydarzenia odbyły się panele poświęcone prezentacjom regionalnych projektów inwestycyjnych, w których wzięli udział przedstawiciele obwodów dniepropietrowskiego, charkowskiego, chmielnickiego i winnickiego, a także gminy buczańskiej, Rady Miejskiej Łucka, Rady Miejskiej Sum oraz Siewierodoniecka Miejska Administracja Wojskowa. Moderatorem paneli był Serhii Tsivkach, CEO, Capital 482 (Ukraina).

Kluczowym przesłaniem dyskusji była konieczność przejścia od ogólnych pomysłów do „bankable projects” — projektów starannie przygotowanych, ustrukturyzowanych i finansowo czytelnych dla inwestorów międzynarodowych i instytucji finansowych.

Według przytoczonych danych, w 2025 roku na Ukrainie dokonano inwestycji kapitałowych o wartości ok. 15 mld dolarów, z czego ok. 70% stanowiły środki własne biznesu, ok. 5% — finansowanie bankowe i międzynarodowe, a jedynie 0,1% — bezpośrednie inwestycje zagraniczne.

Alim Molodan, zastępca dyrektora Dniepropetrowskiej Agencji Inwestycyjnej, przedstawił portfel projektów w przemyśle, energetyce i odbudowie infrastruktury. Wśród kluczowych priorytetów — parki przemysłowe, zagospodarowanie odpadów, generacja rozproszona, produkcja wyrobów o wysokiej wartości dodanej, a także mieszkania dla wewnętrznie przesiedlonych osób i tereny przemysłowe „pod klucz”.

Nataliya Yefymovych, kierowniczka Buczańskiej Agencji Rozwoju Regionalnego, przedstawiła zakrojony na szeroką skalę projekt rozproszonej generacji energii o mocy 112 MW, obejmujący trzy komponenty: generację komunalną, generację przemysłową dla parków przemysłowych i system magazynowania energii. Łączny wolumen inwestycji szacuje się na ok. 144 mln euro, z prognozowanym okresem zwrotu wynoszącym ok. 6–7 lat.

Anastasiia Bilchenko, menedżerka ds. partnerstwa Agencji Rozwoju Regionalnego Obwodu Charkowskiego, skupiła się na kapitale ludzkim i odporności, prezentując parki przemysłowe, projekty energetyki odnawialnej, systemy gospodarki odpadami oraz infrastrukturę społeczną, w tym mieszkania dla wewnętrznie przesiedlonych osób i pracowników kluczowych. Zaznaczyła, że jeden z projektów energetyki słonecznej ma status investment-ready i przeszedł przedinwestycyjne przygotowanie.

Roman Uzhva, zastępca przewodniczącego Chmielnickiej Obwodowej Administracji Wojskowej, zaprezentował projekty w agroenergetyce, energetyce odnawialnej i przemyśle. Wśród kluczowych inicjatyw — rozwój parków przemysłowych, bioenergetyka (w tym uprawa miskantusa), generacja słoneczna i cieplna. Osobno podkreślił wzmocnienie instytucjonalnego wsparcia inwestorów poprzez investor support office i mechanizmy fast track towarzyszenia inwestycjom.

Borys Smal, dyrektor departamentu polityki gospodarczej Rady Miejskiej Łucka, zaprezentował projekty sportowo-infrastrukturalne i rekreacyjne: wielofunkcjonalną arenę sportową o standardzie międzynarodowym, projekty turystyczne oraz podejścia do autonomii energetycznej miasta na bazie generacji rozproszonej.

Yelyzaveta Savchuk, dyrektorka Agencji Rozwoju Regionalnego Obwodu Winnickiego, skupiła się na rozwoju parków przemysłowych, przetwórstwie rolno-spożywczym, IT i przemyśle maszynowym. Osobno przedstawiono park innowacyjny oraz projekty odbudowy infrastruktury, w tym potencjalną przebudowę lotniska i pozyskiwanie międzynarodowych partnerów finansowych.

Polina Shevchenko, główna specjalistka wydziału ds. pomocy humanitarnej Rady Miejskiej Sum, przedstawiła projekt nowoczesnego centrum rehabilitacyjnego dla cywilów, weteranów i poszkodowanych w wyniku działań wojennych, z naciskiem na rozwój infrastruktury medycznej i edukacyjnej jako fundamentu kapitału ludzkiego.

Yevheniia Boiko, naczelnik Siewierodoniecka Miejskiej Administracji Wojskowej, zaprezentowała model rozwoju gminy w warunkach okupacji, z naciskiem na zachowanie potencjału ludzkiego, relokację placówek medycznych i przygotowanie platformy inwestycyjnej na rzecz odbudowy. Wśród kluczowych projektów — centrum rehabilitacyjne i rozwój produkcji we współpracy z firmami międzynarodowymi.

Podsumowując, uczestnicy odnotowali, że kluczowym warunkiem przyciągania inwestycji jest nie tylko posiadanie projektów, ale i ich staranne przygotowanie, przejrzystość, finansowa strukturyzacja i efektywne towarzyszenie inwestorowi na wszystkich etapach realizacji.

Prezentacje gmin można obejrzeć pod poniższym linkiem: https://drive.google.com/drive/folders/1D5wbGiYDMt-c6iULFFFTNxN8uDre-QcF?usp=sharing

W ramach Kongresu zaprezentowano odrębny blok tematyczny poświęcony rozwojowi biznesu weteranów, obejmujący serię praktycznych paneli. Znalazły się w nim dyskusja panelowa na temat instrumentów programu Horizon Europe FP9 oraz warsztaty dotyczące dostępu do grantów i finansowania dla przedsiębiorców-weteranów.

Dyskusja panelowa „Instrumenty wsparcia i możliwości w ramach programu Horizon Europe FP9 dla biznesu weteranów” poświęcona była praktycznym możliwościom udziału ukraińskiego biznesu w europejskich programach badań i innowacji. Moderatorką panelu była Liia Kotiash, dyrektorka Fundacji Charytatywnej „Redut”, a jako paneliści wystąpili przedstawiciele Biura „Horyzont Europa” na Ukrainie — Igor Taranov, PhD, docent, naczelnik wydziału; Maksym Kolisnyk, główny specjalista, oraz Nataliia Didenko, zastępczyni kierownika.

W ramach dyskusji przedstawiono kluczowe możliwości programu „Horyzont Europa” — dziewiątego programu ramowego UE z łącznym budżetem 95,5 mld euro, obowiązującego do 2027 roku. Mimo nieposiadania przez Ukrainę pełnego członkostwa w UE, ukraińskie organizacje uczestniczą w nim bez uiszczania składek. Odnotowano dynamiczny wzrost aktywności: przez ostatnie dwa lata liczba wniosków od ukraińskich uczestników wzrosła z ok. 900 do ponad 3100, a wolumen pozyskanego finansowania — z 22,7 do 64,3 mln euro.

Osobno podkreślono, że finansowanie grantowe ma charakter bezzwrotny pod warunkiem realizacji zobowiązań projektowych, a ponadto przewiduje pokrycie 25% kosztów pośrednich bez dodatkowego raportowania, co stanowi istotną zaletę dla małych firm i biznesu weteranów.

Paneliści zaznaczyli, że ukraiński biznes ma dostęp do specjalnych możliwości wsparcia, w tym kwotowego finansowania dla ukraińskich firm i perspektyw udziału w programach Europejskiego Funduszu Obronnego. Uczestnikom wyjaśniono też różne formy angażowania się — od konsorcjów międzynarodowych po indywidualne konkursy i mechanizm finansowania kaskadowego, przewidujący mniejsze granty i uproszczone warunki uczestnictwa.

Odnotowano też, że Biuro „Horyzont Europa” na Ukrainie zapewnia bezpłatne wsparcie — od monitorowania aktualnych konkursów i tłumaczenia informacji po konsultacje i szkolenia z zakresu przygotowywania wniosków.

W ramach warsztatów Mykoly Smolinskyy, prezesa Środkowoeuropejskiej Akademii Szkoleń i Certyfikacji, omówiono kwestię dostępu do grantów i finansowania dla biznesu weteranów.

Prelegent podkreślił, że nie wszyscy weterani z konieczności zostają przedsiębiorcami: sprawne prowadzenie działalności gospodarczej jest w stanie ok. 10% ludzi, zaś same środki grantowe nie tworzą biznesu — decydującą rolę odgrywają wiedza, umiejętności i środowisko, w jakim działa przedsiębiorca. Jako przykład przytoczył case 16 weteranów, którzy otrzymali wsparcie państwowe, lecz napotkali przede wszystkim na brak kompetencji biznesowych, a nie na brak finansowania.

Osobno przedstawiono koncepcję „finansowej drabiny”: na starcie potrzebne są niewielkie granty (10–40 tys. dolarów), następnie kredyty preferencyjne, a na etapie skalowania — pozyskanie inwestycji z gruntowną analizą biznesu. Przy tym status weterana nie stanowi atutu finansowego dla banków czy inwestorów, dlatego kluczową rolę odgrywa jakość modelu biznesowego.

Wśród przykładów praktycznych rozwiązań przytoczono case mobilnego barbershopu, który stał się rentowny po optymalizacji logistyki, oraz fermy przepiórczej o wartości 1,5 mln hrywien z okresem zwrotu ok. 7,5 miesiąca, realizowanej już w kilku regionach Ukrainy.

Prelegent podkreślił też, że międzynarodowi donorzy, w tym programy UE, działają według zasady równych szans i oceniają przede wszystkim żywotność pomysłu biznesowego. Główny wniosek z warsztatów — problem w rozwoju biznesu weteranów tkwi nie w braku finansowania, lecz w deficycie kompetencji, mentoringu i starannego przygotowania projektów.